Zorgvuldige selectie
Ferguson deed een zorgvuldige selectie van de publicaties en onderliggende onderzoeken. Een belangrijke eis was dat in de onderzoeken expliciet gezocht moest worden naar een vorm van aantoonbaar agressief gedrag. Dus onderzoeken die aantoonden dat spelers van gewelddadige computergames meer agressieve gedachten kregen werden niet meegenomen en ook niet de onderzoeken die aantoonden dat gewelddadige games tot een staat van (te meten) opgewondenheid leidden. Ook liet Ferguson onderzoeken afvallen die geen expliciet onderscheid maakten tussen gewelddadige games en andere games. Het moest ten slotte ook nog gaan om publicaties in ‘peer-reviewed’ wetenschappelijke tijdschriften. Na selectie bleven er 17 publicaties over die zich baseerden op 21 onafhankelijke observaties.

Onderzoeksresultaten selectief gepubliceerd
Na de selectie is een aantal verschillende statistische methoden toegepast om de resultaten nog eens te analyseren. Daarbij bleek dat er als je naar de verbanden kijkt die in de publicaties werden besproken er over de hele linie zowel negatieve als positieve effecten zijn gemeld van het spelen van computerspellen met geweld en agressie. Door deze te vergelijken met de totale onderligende resultaten bleek echter dat er een neiging was om bepaalde resultaten te publiceren en over anderen te zwijgen. Als je dat effect weglaat blijft er van de negatieve verbanden (spelers van gewelddadige spellen gedragen zich agressiever) niets over, van de positieve effecten (spelers van gewelddadige spellen ontwikkelen hun ruimtelijk visueel denkvermogen) blijft wel iets over.

Nog genoeg te onderzoeken
Er blijven natuurlijk vragen over. Die worden in het artikel van Ferguson expliciet besproken. Hij geeft onder andere aan dat het niet is uitgesloten dat het spelen van gewelddadige games wel invloed kan hebben op bepaalde mensen. Over de hele linie is uit zijn studie dus gebleken dat er nog geen significant effect is aangetoond. Maar dat wil niet zeggen dat bepaalde personen (met bepaalde eigenschappen of onder bepaalde omstandigheden) niet door gewelddadige video games kunnen worden gestimuleerd in agressieve gedragingen. Ook geeft hij aan dat wetenschappers nog geen idee hebben hoe het mogelijk is dat gewelddadige spellen meer positieve effecten hebben op ruimtelijk visueel denkvermogen dan andere computerspellen. Dat is ook interessant terrein voor meer onderzoek.

Politiek gevoelige discussie
Ferguson hoopt met zijn wetenschappelijke en op statistische gegevens en methoden gebaseerde analyse bij te dragen aan een zwaar gepolitiseerde discussie. Het is goed dat eens te meer is aangetoond dat er in het algemeen een neiging is om onderzoeken te misbruiken voor politieke doeleinden of het uitdragen en soms aan anderen opleggen van eigen meningen. Natuurlijk staat het iedereen vrij om een hekel te hebben aan gewelddadige elementen in games (of andere media). Ook is er niets mis mee om je kinderen er voor te willen waarschuwen. Maar bangmakerij en stemmingmakerij zijn aan de orde van de dag en dat wordt zelden ondersteund met harde feiten.

Ongeschikt gekoppeld aan leeftijdsgrens
Dat bepaalde inhoud van media ongeschikt is voor kinderen en jongeren op een bepaalde leeftijd is ruimschoots (wetenschappelijk) aangetoond. De Kijkwijzer en ratingsystemen als dat van PEGI zijn daar op gebaseerd. Ongeschikt kan vele redenenen hebben maar gaat dus niet over het voorgaande verband tussen geweld in spellen en agressief gedrag.

Discussie in Nederland over verbod op gewelddadige spellen
Op dit moment is ook in Nederland de discussie weer opgelaaid over het verbieden van computerspellen met gewelddadige inhoud. Jeroen Dijsselbloem van de PvdA is actief geweest op dit terrein onder andere naar aanleiding van het spel Bully (Canis Canem Edit) en Manhunt 2. Ook Kees van der Staaij van de SGP roerde zich in de tweede kamer. Een verzoek door van der Staaij aan Minister van Justitie Hirsch Ballin om de mogelijkheid te creëren spellen met veel geweld te verbieden werd ook gesteund door SP, PVDA en VVD. In Nederland is alleen de verkoop van (16+ of 18+) spellen aan jongeren onder de 16 verboden. In Engeland en Duitsland zijn er al ruimere wettelijke mogelijkheden omeen spel te verbieden.

Belangenvereniging tegen verbod
Niet verrassend is dat de belangenvereniging van spelers in de entertainmentindustrie vindt dat een verbod te ver gaat. Een winkelier die een spel voor 16+ of 18+ aan kinderen onder de zestien jaar verkoopt, is gewoon strafbaar’, stelt Wouter Rutten in een gesprek met Tweakers.net. Het NVPI is voorstander van het huidige systeem van zelfregulering. Overigens is dezelfde NVPI ook een campagne begonnen om de positieve effecten van computergames onder de aandacht te brengen. Zie hiervoor onder andere de website bij de campagne ‘Vitamine G – gamen is goed’ op www.gamenisgoed.nl.

Rating van games door Nicam
Volgens cijfers van het Nicam, bevat 69 procent van alle games een of andere vorm van geweld. De manier waarop dit geweld tot uiting komt en de mate van realisme, bepalen de rating van een spel (Nicam doet de PEGI ratings voor Nederland). 5% van de spellen krijgt een 18+-rating, 13% heeft een 16+-rating en 24% heeft het label 12+.

Gegevens publicatie Ferguson
The Good, The Bad and the Ugly: A Meta-analytic Review of Positive and Negative Effects of Violent Video Games werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift ‘Psychiatric Quarterly’ in jaargang 78, nummer 4 van december 2007. Dit tijdschrift wordt gepubliceerd door Springer. ISSN0033-2720 (Print) 1573-6709 (Online).

Zie ook…
mijn eerdere artikelen over dit onderwerp op BidB:

• Virtueel geweld is net echt ook als het ‘niet echt’ is
• Mijn Kind Online advies aan ouders over Bully
• Hysterie rond vermeende invloed spel staat goed gesprek in de weg
• Recent onderzoek schadelijke invloed van media
• Meer over MTV en discussie rond videoclips
• Online discussie over videoclips op Videopinie.nl van MTV Networks
• Amerikaanse Senaat stelt onderzoek naar invloed gewelddadige media
• Onderzoek: spelers gewelddadige games minder gevoelig voor beelden geweld
• Amerikaanse discussie over gewelddadige games wordt spel op zich
• Invloed media op agressie en geweld blijft omstreden onderwerp

Er is veel kritiek op dit initiatief, onder andere van het in zoekmachineland gezaghebbende Voelspriet.nl. Henk van Ess van Voelspriet.nl toonde onmiddelijk aan dat het filteren in eigen tests totaal niet werkte. Er kwam ook snel kritiek op de manier waarop de uitgever van Zoekveilig.nl geld verdient aan advertenties in de resultaten. Ook werd snel duidelijk dat de resultaten gewoon afkomstig zijn van Yahoo. Dat laatste is op zich niet verboden want er wordt gebruik gemaakt van een door Yahoo ter beschikking gestelde API. De kritiek richt zich er meer op dat de 10 jaar onderzoek en andere uitspraken van de uitgever meer eigen arbeid en toegevoegde waarde suggereren.

Gelieerd aan de zoekveilig.nl is ook de ‘websitekijkwijzer’ op zoekkinderen.nl. De afzender van de bekende Kijkwijzer, het NICAM, distantieerde zich op Leugens.nl meteen van het gebruik van dit initiatief en verzocht zoekveilig.nl om de term kijkwijzer niet te gebruiken, om misverstanden te voorkomen.

Heel veel webpublicaties schreven over deze initiatieven. Een goed overzicht is bijvoorbeeld te vinden op Leugens.nl, een onlangs gestart initiatief van internet- en onderzoeksjournalist Peter Olsthoorn over onwaarheden in de media.

Zie verder o.a.:

• Marketingfacts
• Webwereld ‘Kindvriendelijke zoekmachine vol porno, gokken en illegale sites’
• Fok
• Geenstijl

Het is handig, snel, besparend, maakt meer contact mogelijk en is één en al creativiteit. Helaas deelt niet iedereen die mening. Boze schrijvers en het enge soort dat men taalpuristen noemt, schreeuwen de verloedering van de daken en sommige scholen verbieden de taal geheel. Paniek om niks! Taal ontwikkelt zich, dat hou je niet tegen en hoe eerder ouderen dat accepteren hoe beter.

Op de website Onzetaal.nu kun je een petitie ondertekenen om je steun uit te spreken voor de eerste literatuurprijs 4 d Nwe Taal. Verder op de website alle moderne actiemiddelen: posters om uit te printen, YouTube filmpjes, verwijzingen naar de keren dat de actie het nieuws haalde. In de linkssectie van Onzetaal.nu verwijzingen naar sites over SMS- en MSN-taal en opmerkelijke berichten (waaronder een bericht over de vertaling van de bijbel in SMS-taal op de EO website).

Dit is niet de eerste ludieke actie om SMS-taal geaccepteerd te krijgen. Stichting De Kunst voegde bijvoorbeeld een categorie SMS-gedichten toe aan hun ‘Zo gedacht zo gedicht’ wedstrijd.

Een artikel met de veelzeggende titel ‘Je bent internet sneller op dan af’ gaat vrij uitgebreid op de vraag in. Het staat op de website van UT Nieuws, het weekblad van de Universiteit Twente. Kort gezegd komen de meeste experts tot de conclusie dat verdringen meer zin heeft dan een poging om bepaalde informatie over jezelf of je je kind te (laten) verwijderen.

Wat je moet doen om de informatie van je voorkeur op een goede plek te krijgen bij Google komt niet uitgebreid aan bod in het artikel. Tonie van Ringelestijn geeft wel een van de belangrijkste tips op dit terrein: zorg voor veel links naar de webpagina’s die je liefst hoog (hoger) ziet scoren. Over zoekmachine optimalisatie is genoeg te vinden, ik volsta met één verwijzing naar wat artikelen over zoekmachine optimalisatie op de website van Ehio Media (de meeste door mijn collega Paul de Beer geschreven).

De in het artikel in UT Nieuws aangehaalde internetjournalist Tonie van Ringelestijn schreef trouwens (met Peter Olsthoorn) op Netkwesties een diepgaand artikelen over privacy en zoekmachines, met name Google. In een artikel uit december 2006 gaat het o.a. over privacywaakhond CPB, die volgens het artikel klem [zit] tussen de rokende schoorstenen van de Google’s van deze wereld, de datagraaiende opsporingsdiensten en vooral de massaal persoonlijke data strooiende en uploadende burgers. Een interview van Peter Olsthoorn gepubliceerd in Netkwesties in mei gaat ook over de privacydilemma’s waar Google mee worstelt.

Bij het artikel in UT Nieuws overigens een sterke illustratie van cartoontekenaar Bas van der Schot (de uitsnede hierbij is een klein stukje ervan, klik voor de hele illustratie).

Aanvulling n.a.v. gesprekken van MijnKindOnline collega’s:
Wat ook veel voorkomt is dat scholen foto’s publiceren op een website. Een ouder kan daar bezwaar tegen maken. Justine schrijft daarover:

Wat in deze berichtgeving niet klopt: een foto IS een een persoonsgegeven en niet alleen wanneer er een naam bij staat. En een verzameling van
persoonsgegevens aanleggen, zoals scholen doen, dat is gebonden aan regels (CBP). Als je die publiceert helemaal, dan moet je vooraf dus toestemming hebben van de ouders. Dit heeft dus geen relatie met het portretrecht.

In het bewuste experiment wordt een beroemd (berucht, omstreden) psychologisch experiment min of meer overgedaan maar dan in de vorm van een computersimulatie. Er is in dit nieuwe experiment sprake van een echte proefpersoon die aan het psychologische experiment meedoet door een virtuele persoon te onderwerpen aan een bepaalde behandeling.

In de oorspronkelijke ‘Milgram’ experimenten uit de jaren ‘60 werd aan proefpersonen gevraagd mee te doen aan een experiment waarbij aan toneelspelers electrische schokken moesten worden toegediend (door de proefpersoon wel te verstaan). De proefpersoon wist niet beter dan dat de proef inhield dat zou worden onderzocht hoe mensen hun gedrag zouden aanpassen onder invloed van het toedienen van straf in de vorm van electrische schokken. Hij (of zij) wist dus niet dat de schokken niet echt waren en dat degene aan wie ze werden toegediend een toneelspeler was. Sterker nog, het experiment was zo georganiseerd dat de rol van toediener en slachtoffer toevallig tot stand leek te zijn gekomen. De proefpersoon had dus in zijn beleving ook zelf het slachtoffer kunnen zijn.

De proefpersonen die de schokken toedienden werden actief aangemoedigd door de begeleiders om door te gaan met het experiment, ook als ze twijfels kregen of ze er nog wel meer door wilden. De schokken werden (zogenaamd) groter en groter met soms zelfs levensbedreigende gevolgen.

Pas na afloop van het experiment werd meegedeeld wat het eigenlijke doel van het onderzoek was, namenlijk om vast te stellen in hoeverre mensen onder druk van autoriteit bereid waren om anderen schade toe te brengen. Veel proefpersonen gingen onder protest toch door, slechts een minderheid onttrok zich op enig moment aan de autoriteit van de begeleider. Het maximum was 450 volt, 65 procent van de toedieners ging tot dat maximum. Het slachtoffer produceerde tijdens het experiment vanaf 135 volt heftig protest (schreeuwen en bonzen, in werkelijkheid was dit een bandopname). Vanaf 300 volt reageerde het slachtoffer niet meer op de toegediende schokken, wat er natuurlijk erg zorgelijk uitzag. Voor dat punt stopte in de eerste reeks experimenten geen van de proefpersonen. De 35% van het totaal die bij de reeks stopte deed dit dus bij voltages tussen de 300 en 450.

De Milgram experimenten hadden traumatische gevolgen voor veel proefpersonen, die verder moesten leven met de wetenschap dat ze onder druk bereid waren de meest vreselijke dingen te doen. De experimenten werden dan ook door velen niet ethisch gevonden.

In het recente onderzoek uitgevoerd door de Catalaanse Polytechnische Universiteit in Barcelona en het University College in Londen werd het experiment overgedaan, echter met dit verschil dat de schokken werden toegediend aan een virtueel karakter. De proefpersonen die de schokken toedienden wisten ook dat de experimenten niet echt waren. De uitkomsten van het onderzoek laten zien dat de meetbare gevolgen bij de proefpersonen vaak toch hetzelfde zijn als bij de oorspronkelijke experimenten. Alle signalen wijzen op heftige stress (een sneller kloppend hart, zweethanden), ook al weet de proefpersoon dat het ‘niet echt’ is.

De discussie is heel relevant in verband met een nu woedende discussie over het al of niet verbieden van bepaalde handelingen in een virtuele wereld. Meer specifiek gaat het op het moment veel over virtuele seks met virtuele minderjarigen ofwel virtuele kinderporno. Maar uiteindelijk is de discussie ongetwijfeld belangrijk voor meer dingen die in de echte wereld strafbaar zijn en die in de virtuele wereld worden ‘nagespeeld’. Lees bijvoorbeeld deze posting van Justine Pardoen op het MijnKindOnline weblog.

De mate waarin media als realistisch worden ervaren is bewezen van invloed op eventuele schadelijke invloeden van bijvoorbeeld geweld en agressie in media. In de regel gaat het dan om gevolgen als angst of andere psychische schade bij degene die de gewelddadige media consumeert. Er is ruim voldoende wetenschappelijk bewijs om te zeggen dat bepaalde inhoud van media negatieve gevolgen heeft op kinderen die te jong kennis nemen van bepaalde gewelddadige of pornografische inhoud. Dit moet echter niet worden verward met de vraag of geweld in de media ook op lange termijn aanzet tot gewelddadig gedrag of meer agressie. De meningen over die vraag lopen uiteen en de uitkomsten van onderzoek zijn ook onvoldoende eenduidig. Ik heb al vaker op dit weblog geschreven over dit onderwerp, onder andere na het lezen van ‘The Blank Slate’ van Steven Pinker. Het gaat niet alleen over de vraag of die effecten kunnen optreden maar ook in welke mate die optreden, wat de richting is van bepaalde verbanden (word je agressief van bepaalde media of consumeren agressieve mensen graag bepaalde gewelddadige media) en in hoeverre er ook andere effecten die juist wenselijk zijn. Wat dit laatste betreft wordt door sommige mensen betoogd dat virtueel geweld ook een uitlaatklep kan zijn die in bepaalde gevallen geweld in de echte wereld voorkomt.

Mijn mening is niet af en overigens vind ik dat je bepaald wetenschappelijk bewijs nodig hebt om bepaalde media af te keuren of om ze te willen verbieden aan je kinderen. Dat alles is dan weer wat anders dan een wettelijk verbod dat een zwaar middel is dat altijd weer nieuwe problemen zal oproepen.

Informatie over de Milgram Experimenten hier in Wikipedia NL. Verwijzingen naar verkorte resultaten van het onderzoek (gratis) of het artikel in Nature (alleen tegen betaling toegankelijk) zijn te vinden in het artikel van Shaffer.

Met dank aan de collega’s van Mijn Kind Online die het artikel van Shaffer aandroegen als discussievoer. Justine blogde op het MijnKindOnline webblog en publiceerde op Ouders Online ook over de dilemma’s rond het al of niet verbieden van virtuele kinderporno.