Op Darenet vind je sinds kort De Nationale Proefschriftensite. Daar krijg je toegang tot 10.000 proefschriften. Volgens de site verschijnen er zo’n 2.500 proefschriften per jaar, deze collectie moet dus ook snel groter worden.

Vorig jaar kwam ik zelf voor het eerst in aanraking met Open Access publishing (met dank aan Laurenz Baltzer), een beweging in de wetenschappelijke wereld. Dit houdt in dat alle uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek gratis toegankelijk worden voor de geïnteresseerde lezer. Omdat er toch kosten moeten worden gemaakt om te publiceren zouden de kosten van publicatie worden betaald door de wetenschapper die onderzoek heeft gedaan. Die betaalt dit in het Open Acces denken uit het budget dat hij (of zij) nu ook al moet zien los te krijgen om onderzoek te kunnen uitvoeren.

Lawrence Lessig en andere denkers over auteursrechten in het internettijdperk wijzen op het belang van de toegang tot recente wetenschappelijke vondsten en de manier waarop het ‘oude’ intellectuele eigendomsrecht dit frustreert.

Logischerwijs staan commerciële wetenschappelijke uitgevers niet te trappelen om een economisch model te omarmen dat de uitgeefwereld volkomen op zijn kop zet. Dat wil overigens niet zeggen dat de uitgevers er allemaal 100% tegen zijn. In het nieuwe model kan immers ook geld worden verdiend maar dat gebeurt op een andere manier.

Ook de recente berichtgeving over www.studentensupport.nl van het Deense Ventus Publishing past in de beweging naar gratis studie- en onderzoeksmateriaal. In dit geval komen de opbrengsten uit advertenties in de (te downloaden) boeken.

Citaat uit berichtgeving Dutch Cowboys:

Volgens Euus wordt het concept het uitgeven van de toekomst: “Er zal altijd een markt zijn voor betaalde boeken, zeker voor gespecialiseerde onderwerpen. Maar standaardtekstboeken moeten gratis verstrekt kunnen worden, zolang je er maar advertenties inzet.”

Ventus Publishing is dus duidelijk een commercieel initiatief en zo zijn er ook al Open Access initiatieven van commerciële uitgevers die gebaseerd zijn op een ander opbrengstenmodel dan het traditionele (waarbij de lezer direct of indirect betaalt). Dat is op zich wel goed want helaas is de discussie vaak erg politiek. Voor je het weet is het een ouderwetse links-rechts discussie, het is zeer de vraag of de belanghebbenden (wetenschappers, studenten) daar bij zijn gebaat.

Het is in ieder geval een interessante beweging en als geïnteresseerde krijg ik nu wel toegang tot een heleboel interessante informatie. De proefschriften op Darenet volgen overigens op het project Keur der Wetenschap, een selectie die Darenet maakt van publicaties door gerenommeerde wetenschappers. De Nationale Proefschriftensite en Keur der Wetenschap zijn resultaten van het DARE project ‘ Promise of Science’, dat weer deel uitmaakt van het ’honDAREdduizend’ project, een project waarin alle Nederlandse universiteiten, KNAW en NWO in een jaar honderdduizend extra wetenschappelijke publicaties en ander onderzoeksmateriaal willen toevoegen aan de repositories (digitale schatkisten).