Tijdens de Stripdagen in Houten kocht ik het tweede deel van Rampokan, het historische stripverhaal van Peter van Dongen dat zich afspeelt in Indonesië kort na de tweede wereldoorlog. Begrijpelijk dat dit boek tijdens die Stripdagen werd bekroond als ‘Album van het Jaar’ in de categorie ‘Nederlands literair’. Deel 2: Celebes is een mooi vervolg op het in 1998 verschenen eerste deel en het is wat mij betreft nog net een tikje beter.

Tsjalling Venema schrijft in zijn recensie bij 8Weekly:

De “camerastandpunten” in Celebes zijn ingewikkelder en er wordt bijzonder omgegaan met overgangen, waardoor de strip een beetje het uiterlijk krijgt van een film op papier.

De vergelijking met een film is logisch. Zelden wordt beter geïllustreerd hoe je in een werk als dit als lezer zelf het belangrijkste werk doet. Je ziet wat Peter als met een camera heeft vastgelegd, soms zwaar ingezoomd op een detail, dan weer van veraf, tijd en perspectief wisselen in hoog tempo. Als lezer ben je bezig het hele plaatje te vormen, de logica van het verhaal komt voort uit je eigen inspanning. ‘Closure’ heet dat in de striptheorie van Scott McCloud. Dit maakt dat je als lezer enorm betrokken wordt in de totstandkoming van het – of misschien kan ik beter zeggen jouw – verhaal. Want de tekenaar draagt veel materiaal aan en hij doet dat bovendien op basis van zeer grondige research maar toch wordt er op een subtiele manier heel veel niet gezegd. Dat biedt ruimte voor eigen initiatief en zo maak je van dit boek ook een eigen verhaal.

Bekeken vanuit mijn belangstelling voor gebruik van strips in het onderwijs zie ik ook vooral mogelijkheden om leerlingen nieuwsgierig te maken en aan het werk te zetten. Dat is bij dit werk des te beter mogelijk omdat de feiten waarop Van Dongen zich baseert de toets der kritiek van historici kunnen doorstaan. Kijken naar wat er wel staat en dit begrijpen is klus 1, invullen wat er niet staat is zeker zo belangrijk. Het vormen van eigen verhalen en het bespreken ervan past goed in moderne opvattingen van actief leren en leren in een sociale context. Hooguit kun je vaststellen dat het interpreteren van dit soort werk veel vraagt van een leerling en dat dit niet voor ieder niveau geschikt is.

Overigens is dit werk ook alleen vanuit esthetisch perspectief al zeer te waarderen. Aan het eerste deel werd naar verluid zeven jaar gewerkt, aan het tweede deel vier jaar. Peter maakte in Houten een prachtige tekening in de ‘Celebes’ die ik kocht. Dat leverde niet alleen een uniek bezit op maar ook enig begrip voor hoe arbeidsintensief deze werken zijn geweest en hoe zorgvuldig de kunstenaar te werk ging.